İkinci Ders: Potansiyel Lider Nasıl Değerlendirilir?
İlk dersimizde, bir lideri lider yapan beş temel yapı özelliğinden bahsetmiştik. Nerede kaldığımızı daha iyi kavramanız için bu noktaları kısaca hatırlatmak istiyorum. Bu beş özellik, insanın içinde bulunan ve elle tutulamayan içsel niteliklerdir:
- Karakter: Bir lider yetiştirmek istediğimde baktığım ilk içsel özellik karakterdir.
- Arzu: Lider adayının içinde yanan bir ateş olmalıdır. Bu arzuyu ona siz veremezsiniz; bu duygu onun içinde kaynıyor olmalıdır.
- Disiplin: Eğer her gün yapılması gereken doğruları istikrarla yapacak disiplinleri yoksa, lider olamazlar.
- Davranış: Tarzın ve davranışların ne kadar değerli olduğunu biliyorsunuz; liderin dışa yansıyan kimliğidir.
- Öğrenmeye Açık Olmak: Gelişime açık bir zihin yapısı.
İlk bölümde bu içsel özellikleri (yapıyı) ele almıştık. Şimdi ise daha “gözlemlenebilir” olan dışsal özellikleri ele alacağız. Bir lideri yetiştirirken, onun hayatında görebileceğimiz ve onu daha iyi bir lider yapacağını umduğumuz niteliklere odaklanacağız.
Seçim Yaparken Arkadaşlığı Değil, Yeteneği Esas Alın
Çocukluğumuzda mahallede toplandığımızda en iyi iki oyuncu ortaya çıkar ve takımlarını seçerdi. Hatırlarsınız, takım seçenlerden bazıları en iyi oyuncuları değil, sadece kendi arkadaşlarını seçme eğilimindeydi. Bu kişilerin amacı oyun kazanmak değil, sadece bir çevre oluşturmaktı. Hayatın diğer alanlarında da aynı hatayı yapan birçok insan tanıyorum. Kazanmak için en iyi ve en yetenekli oyuncuları seçmek gerektiğini anlamıyorlar. Bir araya gelip şarkılar söylemek güzeldir; ancak şarkı bittiğinde ortada başarılı bir işin olması gerekir.
Lider yetiştirmenin ilk adımı, potansiyeli olanları doğru seçmektir. Başarınızı, her şeyden çok bu seçimler belirleyecektir. Seçim yaparken kendime sorduğum beş soruyu şimdi sizinle paylaşacağım; böylece siz de kendi takımınızı kurarken bu soruları rehber edinebilirsiniz.
1. SORU: Büyüme Potansiyelleri Var mı?
Bu, dersin en zor sorusudur çünkü tamamen içsel bir kapasiteyle ilgilidir. Seçim yaparken kendime şunları sorarım:
- Bu kişi ne kadar yükselebilir?
- Ne kadar ileri gidebilir?
- Yaşamı gelişmeye ne kadar uygun?
Oklahoma’dan bir arkadaşım, fiziksel yapısı yetersiz olduğu için bir spor takımına seçilemeyişini anlatmıştı. Takım sorumlusu ona, “Diğer adayın fiziksel yapısı sende yok; onun yapısı 10 kilo daha almaya ve iri bir geri saha oyuncusu olmaya daha elverişli,” demişti. Bu fiziksel bir potansiyel örneğidir. Bizim sormamız gereken ise şudur: “Bu insanların zihinsel ve ruhsal gelişim potansiyeli nedir?”
Onları bir yolculuğa çıkaracaksınız ve biliyoruz ki herkes yolun sonuna kadar gitmeyebilir. Bazıları ilk istasyonda iner. Birinin büyüme potansiyelini belirlemek için şu alt soruları sormalısınız:
a) Büyümek İstiyorlar mı?
Bazı insanlar en alttadır ve orada olmaktan memnundurlar. Onları geliştirmeye çalışarak vaktinizi harcamayın; çünkü onlar seçilmek istemezler. “Bana hayallerinden bahsetme, ben olduğum yerden memnunum” derler. Kardeşim Larry bir gün bana şunu söylemişti: “John, sen büyümek istiyorsun, ben de istiyorum; ama dünyada bunu istemeyen bir sürü insan var. Bunu kabul etmelisin.” Gelişmeyi zorlayamazsınız; kimse sizin baskınızla büyümez. Birine “Büyümek istiyor musun?” diye sorun. “Evet” derse, “Ne kadar?” diye ekleyin. Eğer “Konfor alanımın dışına çıkmayacak kadar” diyorsa, orada kırmızı ışık yanmış demektir.
b) Şu Anda Büyüyorlar mı?
Eğer ilk sorudan net bir cevap alamadıysanız, mevcut durumlarına bakın. Bugün yaptıkları, yarın yapacaklarının en iyi göstergesidir. 21 yaşında bir genç yanıma gelip, 16 yaşından beri liderlik üzerine aldığı notları içeren 70 sayfalık bir defter göstermişti. İşte o an anlamıştım: Büyümeye hevesli insanları bulup onlara yatırım yapmak, hevesi olmayanları heveslendirmeye çalışmaktan çok daha verimlidir.
c) Büyümeye Devam Edecekler mi?
Bazı insanlar başarıyı, ulaşıldığında durulacak bir “son durak” sanırlar. Oysa gerçek liderler için gelişim süreklidir. 75 yaşındaki babam, hâlâ her hafta yeni bir kitap okur ve öğrendiklerini heyecanla anlatır. O, ölene kadar “yaşayacak” biridir. Bazıları ise çarpım tablosunu 12’lere kadar öğrenip “Bundan sonrası yok” diyen çocuklar gibi, bildiklerinin ötesinde bir dünya olmadığını sanırlar. Sürekli büyümeyi hedefleyenlerle birlikte olun.
d) Büyüme Potansiyellerinin Sınırı Nedir?
Henry Ford, “Yapılamayacakları öğrenmeme yeteneği sonsuz olan kişileri arıyorum” demiştir. Kendi yolculuğumda şunları fark ettim:
- Bir hayalle ne kadar büyüyebilirim?
- Doğru kaynaklar ve eğitimlerle ne kadar büyüyebilirim?
- Etrafımda doğru bir grup toplayarak (başkalarıyla) ne kadar büyüyebilirim?
Büyümek isteyen bir kişi için öğrenilecek şeyler ve varılacak hedefler asla bitmez. Testler veya kronometreler insan potansiyelini tam olarak ölçemez. Kişiler hayallerini izlerken, sınırlı görünen potansiyellerinin çok ötesine geçebilirler. Potansiyelin sınırı yoktur; sınırları sadece zihnimizde biz oluştururuz.
Etrafınıza birilerini seçerken bir numaralı sorunuz her zaman şu olsun: “Onların büyüme potansiyeli nedir?”